W latach 30. polski, filozof, Joachim Metallmann podjął się ambitnego zadania stworzenia filozoficznej syntezy odwołującej się doówczesnego stanu nauk przyrodniczych. Rezultat jego badań jest zawarty w opublikowanym za życia dziele: Determinizm nauk przyrodniczych oraz w odnalezionym niedawno manuskrypcie, będącym kontynuacją tamtego dzieła. Trudno dziś nie postawić pytania: jak wyglądałby program Metallmanna w odniesieniu do obecnego stanu nauk? Odpowiedź na to pytanie jest celem niniejszej rozprawy.